W ramach zajęć z ochrony i zarządzania dziedzictwem kulturowym studentki Instytutu Kultury Uniwersytetu Jagiellońskiego, wspólnie z prof. Łukaszem Gawłem oraz dr Agnieszką Konior, odwiedziły Muzeum Kultury Wilamowskiej w Wilamowicach (Muzeum fu Wymysiöejer Kultür).
Po wystawie stałej gości oprowadzał dr Tymoteusz Król (Tiöma Fum Dökter) – badacz, aktywista i jeden z najważniejszych współczesnych strażników języka wilamowskiego. Uczestnicy wizyty mieli okazję poznać zarówno historię Wilamowic, jak i realia funkcjonowania lokalnej instytucji kultury, która od lat prowadzi działania na rzecz ochrony i rewitalizacji unikatowego dziedzictwa niematerialnego.
Do dziś część mieszkańców Wilamowic – również przedstawiciele młodszego pokolenia – posługuje się językiem wilamowskim, wywodzącym się z mowy osadników, którzy przybyli w okolice dzisiejszego Bielska-Białej w XIII wieku. To jeden z najbardziej niezwykłych przykładów przetrwania lokalnego etnolektu w Europie.
W trakcie oprowadzania studentki zapoznały się z wciąż żywymi tradycjami, takimi jak śmiergust, bogato zdobionymi, kolorowymi strojami Wilamowianek, a także z kulisami zarządzania muzeum i długofalowymi działaniami edukacyjnymi oraz językowymi.
Trwa nabór na kurs języka wilamowskiego
Muzeum Kultury Wilamowskiej przypomina, że trwa nabór na nowy kurs języka wilamowskiego, prowadzony przez dr. Tymoteusza Króla.
Zajęcia ruszają już 11 lutego, są w pełni bezpłatne, jednak obowiązują wcześniejsze zapisy. Kurs skierowany jest zarówno do mieszkańców regionu, jak i wszystkich zainteresowanych ochroną dziedzictwa językowego.
Język bez statusu, ale nie bez znaczenia
Warto przypomnieć, że mimo poparcia w Sejmie i Senacie oraz wieloletnich starań środowisk naukowych i lokalnych, etnolekt wilamowski nie uzyskał dotąd statusu języka regionalnego.
Prezydent Karol Nawrocki odmówił podpisania ustawy z 12 września 2025 roku o nowelizacji ustawy o mniejszościach narodowych i etnicznych oraz o języku regionalnym, która miała uznać wilamowski za język regionalny. W uzasadnieniu decyzji prezydent podkreślił, że każdy przejaw patriotyzmu lokalnego i troski o zachowanie dziedzictwa przodków zasługuje na szacunek, jednak rozstrzygnięcie, czy dany etnolekt jest językiem regionalnym, nie może mieć – jego zdaniem – charakteru uznaniowego ani politycznego.
Decyzja ta nie zatrzymała jednak oddolnych działań na rzecz zachowania języka. Przykład Muzeum Kultury Wilamowskiej pokazuje, że dziedzictwo kulturowe może pozostawać żywe dzięki edukacji, zaangażowaniu lokalnej społeczności i współpracy z nauką. Wilamowski – nawet bez formalnego statusu – pozostaje jednym z najcenniejszych elementów kulturowej mozaiki regionu.
