Najpierw było zaskoczenie. Potem samorządowcy złożyli sprzeciw wobec planów, które narodziły się w zaciszu warszawskich gabinetów. Obszar Natury 2000 miałby bowiem objąć zamek w Lanckoronie i jego otoczenie.
Na terenie części gminy Lanckorona lata temu ustanowiono obszar Natura 2000 – PLH120060 „Dolina Cedronu” (częściowo również na terenie sąsiednich gmin Kalwaria Zebrzydowska i Skawina). Chroni on naturalną dolinę i rzekę podgórską oraz unikalne zbiorowiska łęgowe. Drugi obszar – PLH120052 „Ostoje Nietoperzy Beskidu Wyspowego” – ma na terenie gminy Lanckorona wyznaczone enklawy. Chroni kluczowe miejsca rozrodu i żerowania rzadkich gatunków nietoperzy, ze szczególnym uwzględnieniem podkowca małego i nocka orzęsionego.
Zaskakujące pismo
W połowie maja do Urzędu Gminy Lanckorona trafiło pismo z Generalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (GDOŚ) z projektem poszerzenia obszaru „Ostoje Nietoperzy Beskidu Wyspowego”. Pismo zaskoczyło samorządowców z Lanckorony. Ogłoszono konsultacje z mieszkańcami.
– Każdy mieszkaniec może zgłosić swoją opinię, uwagę lub wniosek bezpośrednio do GDOŚ za pośrednictwem formularza dostępnego w Geo-Serwisie GDOŚ. Zachęcamy mieszkańców do zapoznania się z proponowanymi zmianami i aktywnego udziału w konsultacjach. Każda uwaga zgłoszona za pośrednictwem formularza trafi a bezpośrednio do GDOŚ i podlega rozpatrzeniu – poinformował Urząd Gminy.
Jak się okazuje propozycja ze strony GDOŚ zakłada objęcie obszarem Natura 2000 góry zamkowej z ruinami zamku, pozostałości twierdzy z okolicznym terenem, który jest objęty ochroną konserwatorską jako zabytek o znaczeniu ponadregionalnym, oraz obszaru zalesionego. Samorządowcy z Lanckorony, którzy od kilku lat pozyskują dotacje i etapami odbudowują zamek, obawiają się, że Natura 2000 może pociągnąć za sobą dodatkowe i zaostrzone wymogi przy planowaniu nowych inwestycji budowlanych lub nawet zablokować ich dalsze plany względem zabytku i przyległej części.
– Na terenie, gdzie planowane jest rozszerzenie obszaru Natura 2000, prowadzone jest zadanie „Rewitalizacja Zamku, Podgrodzia i Twierdzy Lanckorona” na podstawie prawomocnych decyzji budowlanych i konserwatorskich. Planowana jest odbudowa i zabezpieczenie ruin zamku, elementów fortyfikacyjnych, budowa tarasów widokowych, odtworzenie historycznych elementów założenia obronnego, budowa infrastruktury turystycznej oraz zagospodarowanie przestrzeni dla mieszkańców i turystów. Decyzje konserwatorskie obowiązują do 31 grudnia 2028 roku. Ruiny zamku wymagają stałego utrzymywania. Trzeba usuwać roślinność, samosiewy drzew i krzewów oraz prowadzić zabiegi pielęgnacyjne. Wynika to z obowiązków właściciela zabytku i zaleceń konserwatorskich. Projektowane rozszerzenie Natury 2000 może prowadzić do powstania dodatkowych ograniczeń przy wykonywaniu tych obowiązków, co w konsekwencji może utrudnić realizację ustawowych zadań gminy w zakresie ochrony zabytków – wskazują samorządowcy.
Jak zaznaczają, tereny z górą zamkową, na które GDOŚ chce przesunąć obszar Natura 2000, należą w całości do gminy.
– Nie wiemy, kto konkretnie wnioskował do dyrektora GDOŚ o poszerzenie terenu. Przyszło tylko pismo do gminy. Wcześniej nie wpływały żadne informacje odnośnie Natury 2000. Powszechnie wiadomo, że w 2024 roku Unia Europejska zwróciła Polce uwagę, że w naszym kraju jest za mało obszarów Natura 2000 – usłyszeliśmy podczas sesji Rady Gminy Lanckorona, na której radni przyjęli specjalne stanowisko skierowane do GDOŚ.
Zaznaczyli w nim, że nie kwestionują potrzeby ochrony siedlisk i żerowisk nietoperzy występujących w kompleksach leśnych Góry Lanckorońskiej.
Czy jest analiza?
– Jednak w ocenie Rady Gminy rozszerzenie obszaru Natura 2000 powinno zostać poprzedzone analizą wpływu na integralność krajobrazu kulturowego dobra światowego dziedzictwa UNESCO i możliwość wykonywania obowiązków wynikających z konwencji UNESCO z 1972 roku dotyczącego ochrony światowego dziedzictwa kulturalnego i naturalnego. Rada wnosi o ponowną analizę przebiegu projektowanego obszaru Natura 2000 i korektę poprzez wyłączenie terenu obejmującego ruiny zamku w Lanckoronie, istniejącą i projektowaną infrastrukturę turystyczną, tereny wykorzystane do organizacji wydarzeń kulturalnych, edukacyjnych, historycznych i plenerowych. Proponujemy przesunięcie projektowanego obszaru na kompleksy leśne położone na północ i północny zachód od terenu zamkowo-fortyfikacyjnego oraz ustanowienie ochrony siedliskowej poza właściwym obszarem zabytku, co stanowi właściwe stanowiska żerowiska i korytarzy ekologicznych nietoperzy – podkreślono w stanowisku.
Radni zwrócili również uwagę, że w ich ocenie, przy wyznaczaniu projektowanej granicy, nie dokonano wyważenia interesu ochrony przyrody z interesem publicznym związanym z ochroną zabytków, zachowaniem krajobrazu kulturowego, realizacją zadań publicznych oraz wykonywaniem zobowiązań wynikających z konwencji UNESCO z 1972 roku. Radni chcą, aby GDOŚ przedstawił dokumentację przyrodniczą, która była podstawą do wyznaczenia projektowanej granicy, a w szczególności inwentaryzacji przyrodniczych, monitoringowych i ekspertyz chiropterologicznych dotyczących góry zamkowej.
Chcą również przekazania analizy potwierdzającej, że projektowaną granicę wyznaczono w oparciu o rzeczywiste zinwentaryzowane stanowiska, kryjówki, trasy przelotowe i żerowiska nietoperzy.
– A nie w sposób generalny, obejmujący również obszary pełniące przede wszystkim funkcje kulturowe, turystyczne, edukacyjne i społeczne – podkreślają radni i wskazują, że materiały konsultacyjne nie zawierają analizy pozwalającej na ocenę, czy objęcie ochroną Natura 2000 terenów góry zamkowej jest rozwiązaniem niezbędnym, a także czy nie istnieją rozwiązania alternatywne.
Swoje stanowisko radni przesłali do GDOŚ w Warszawie. Teraz w Lanckoronie z niecierpliwością czekają na odpowiedź warszawskich urzędników.
