Torbiel włosowa (pilonidalna) to zapalno-torbielowata zmiana skóry, która najczęściej rozwija się w bruździe międzypośladkowej w okolicy kości ogonowej. W jej wnętrzu mogą gromadzić się włosy, złuszczony naskórek oraz wydzielina, co sprzyja powstawaniu przewlekłego stanu zapalnego. Schorzenie częściej dotyczy młodych dorosłych, zwłaszcza osób z gęstym owłosieniem i siedzącym trybem życia. Podstawą leczenia jest usunięcie zmiany, często z zastosowaniem małoinwazyjnych technik chirurgicznych, np. z użyciem lasera.
Objawy torbieli włosowej
Początkowo torbiel włosowa może przebiegać bezobjawowo i być zauważona dopiero wtedy, gdy dojdzie do zakażenia lub zaostrzenia stanu zapalnego. Zwykle zmiana zlokalizowana jest w linii pośrodkowej, między pośladkami, tuż nad kością ogonową. Objawy mogą pojawiać się okresowo, narastać stopniowo lub wystąpić nagle w postaci bolesnego ropnia. Do typowych objawów torbieli włosowej należą:
- ból lub dyskomfort w okolicy kości ogonowej, nasilający się przy siedzeniu, schylaniu się lub długotrwałym ucisku;
- wyczuwalne zgrubienie, dołek lub mały guzek w bruździe międzypośladkowej, często tkliwy przy dotyku;
- zaczerwienienie i obrzęk skóry nad zmianą;
- obecność jednego lub kilku otworków w skórze, z których mogą wydostawać się włosy lub wydzielina;
- wyciek ropnej, śluzowej lub krwisto-ropnej treści, niekiedy o nieprzyjemnym zapachu;
- w zaostrzeniu – objawy ogólne zakażenia, takie jak gorączka, uczucie osłabienia czy nasilone zmęczenie.
Objawy mogą mieć charakter nawracający – okresy zaostrzeń przeplatają się z fazami ustępowania dolegliwości. Nawracające zapalenia sprzyjają tworzeniu się ropnia oraz zatok skórnych przebiegających pod powierzchnią skóry. Przy wystąpieniu bólu, wycieku wydzieliny lub gorączki wskazana jest konsultacja lekarska w celu potwierdzenia rozpoznania i zaplanowania leczenia. Informacje na temat terapii chorób proktologicznych znaleźć można na stronie: https://doctorpro.pl/lodz/services/proctology.
Przyczyny torbieli włosowej
Torbiel włosowa powstaje w wyniku mechanicznego wnikania włosów w głąb skóry w okolicy krzyżowo-guzicznej. Włosy mogą wrastać pod skórę lub być „wbijane” w tkanki przez tarcie i ucisk. Organizm reaguje na obecność włosów i złuszczonego naskórka jak na ciało obce, co prowadzi do przewlekłej reakcji zapalnej i powstawania jamy torbielowatej. Z czasem dołączają się bakterie, które mogą wywołać ropne zapalenie. Do głównych czynników sprzyjających rozwojowi torbieli włosowej zalicza się:
- wrastające lub luźne włosy przebijające skórę w bruździe międzypośladkowej;
- częsty, długotrwały ucisk i tarcie w okolicy kości ogonowej (np. praca siedząca, długie podróże, jazda na rowerze);
- noszenie obcisłej, szorstkiej lub uciskającej odzieży w okolicy pośladków;
- gęste, sztywne owłosienie w okolicy krzyżowo-guzicznej;
- nieodpowiednią higienę skóry w bruździe międzypośladkowej;
- nadwagę i otyłość, które sprzyjają maceracji skóry i zwiększają tarcie;
- predyspozycje genetyczne, związane m.in. z budową anatomiczną okolicy krzyżowo-guzicznej i charakterem owłosienia.
Torbiel włosowa najczęściej występuje u młodych dorosłych mężczyzn, zwykle do około 40. roku życia, ale może rozwinąć się także u kobiet. Profilaktyka obejmuje ograniczanie długotrwałego siedzenia, dbanie o masę ciała, codzienną higienę okolicy pośladków oraz unikanie nadmiernego tarcia i ucisku w okolicy kości ogonowej. U niektórych osób, mimo działań profilaktycznych, torbiel i tak może się rozwinąć, co wynika z indywidualnych cech anatomicznych i genetycznych.
Leczenie i usuwanie torbieli włosowej
Rozpoznanie torbieli włosowej opiera się na wywiadzie oraz badaniu okolicy krzyżowo-guzicznej. Lekarz ocenia wygląd zmiany, obecność otworów skórnych, wydzieliny czy ropnia. Dodatkowe badania obrazowe zwykle nie są potrzebne. Postępowanie zależy od nasilenia dolegliwości, obecności zakażenia oraz nawrotów. W praktyce leczenie przyczynowe polega na usunięciu torbieli wraz z jej kanałami. Leczenie torbieli włosowej może polegać na:
- leczeniu zachowawczym, stosowanym głównie w celu złagodzenia objawów stanu zapalnego (np. antybiotykoterapia zalecona przez lekarza, okłady łagodzące ból, utrzymywanie suchości i czystości skóry);
- nacięciu i drenażu ropnia w przypadku ostrego, bolesnego nagromadzenia ropy – pozwala to usunąć wydzielinę i zmniejszyć ból, ale nie usuwa całej zmiany torbielowatej;
- leczeniu chirurgicznym – tradycyjne wycięcie torbieli lub małoinwazyjne techniki usuwania zmiany, w tym zabiegi z użyciem energii laserowej, których celem jest zamknięcie kanałów torbieli od wewnątrz;
- profilaktycznym działaniu po zabiegu, obejmującym higienę, redukcję owłosienia w okolicy zabiegowej oraz ograniczenie długotrwałego siedzenia w okresie gojenia.
Przy małoinwazyjnych metodach laserowych zabieg przeprowadza się zwykle w trybie ambulatoryjnym, w znieczuleniu miejscowym. Po znieczuleniu operowanej okolicy wykonuje się niewielkie nacięcie skóry, przez które wprowadza się sondę laserową do jamy torbieli i jej kanałów. Energia laserowa powoduje ich obkurczenie i zamknięcie od środka, co ogranicza rozległość rany skórnej.
Po usunięciu torbieli włosowej okres gojenia rany trwa zwykle kilka tygodni, zależnie od zastosowanej metody i indywidualnych uwarunkowań pacjenta. W tym czasie ważne jest przestrzeganie zaleceń lekarskich dotyczących higieny, zmiany opatrunków oraz stopniowego powrotu do aktywności fizycznej. W przypadku pojawienia się nasilonego bólu, gorączki lub niepokojącego wycieku z rany należy ponownie zgłosić się do lekarza.
