W Muzeum Lotnictwa Polskiego w Krakowie można oglądać wyjątkową wystawę czasową „Dziewczyny z chmur – 95. rocznica I Rajdu Lotniczek dookoła Polski”. Ekspozycja przypomina pionierski wyczyn czterech kobiet, które w październiku 1931 r. jako pierwsze w historii Polski przeleciały wzdłuż granic II Rzeczypospolitej. Wśród nich znalazła się związana ze Śląskiem Cieszyńskim Maria Wardasówna – pilotka i pisarka urodzona w Roztropicach.
Rajd liczył blisko trzy tysiące kilometrów i prowadził przez najważniejsze miasta ówczesnej Polski, m.in. Katowice, Kraków, Lwów, Wilno i Warszawę. Wyprawy podjęły się cztery odważne lotniczki: Maria Wardasówna, Maria Lierówna, Danuta Sikorzanka oraz Wanda Olszewska. Leciały na samolotach polskiej konstrukcji PZL-5. W czasach, gdy lotnictwo pozostawało domeną mężczyzn, ich osiągnięcie wzbudziło ogromne zainteresowanie opinii publicznej i prasy, stając się symbolem rosnącej roli kobiet w awiacji.
Uczestniczki rajdu reprezentowały środowiska aeroklubowe Lwowa i Śląska. Szczególne miejsce na wystawie zajmuje postać Marii Wardasówny, jednej z pierwszych polskich pilotek. Urodzona w Roztropicach, już w 1931 r. ukończyła kurs pilotażu samolotowego. W kolejnych latach rozwijała także umiejętności szybowcowe, a jej pasja do latania nie wygasła po II wojnie światowej. Po 1945 r. aktywnie uczestniczyła w odbudowie polskiego lotnictwa – wykonywała loty zabezpieczające na samolotach Po-2, była komendantką Portu Lotniczego w Łodzi oraz działała w strukturach aeroklubowych.
Choć szerokiej publiczności Maria Wardas jest znana jako powieściopisarka, to właśnie lotnictwo stanowiło jedną z najważniejszych osi jej życia. Doświadczenia zdobyte w powietrzu przenikały do jej twórczości literackiej, czyniąc ją jedną z najbardziej oryginalnych postaci polskiej kultury międzywojennej. Była jednak również honorową członkinią Macierzy Ziemi Cieszyńskiej, a od 1966 r. mieszkała w Wiśle. Zmarła ćwierć wieku temu, 7 kwietnia 1986 r. Spoczywa na Cmentarzu Komunalnym w Cieszynie.
Na wystawie zaprezentowano liczne, często unikatowe fotografie dokumentujące przebieg rajdu oraz dalsze losy jego uczestniczek. Ekspozycję uzupełniają pamiątki po Marii Wardasównie, wypożyczone z Muzeum im. Gustawa Morcinka w Skoczowie. Wśród nich znajdują się m.in. jej osobisty zegarek z lotniczymi odznakami, popiersie autorstwa Hanny Nałkowskiej oraz archiwalne wycinki prasowe z lat 30. XX wieku. Skoczowska placówka pozyskała tę kolekcję w 2012 r. Blisko trzy tysiące pamiątek przekazało wówczas pod Kaplicówkę Muzeum w Bielsku-Białej.
Wystawa została przygotowana w Hangarze nr 5 Muzeum Lotnictwa Polskiego, w sąsiedztwie samolotu RWD-13. Będzie dostępna dla zwiedzających do 30 listopada 2026 r.
