To sytuacja tym bardziej bolesna dla wizerunku Bielska-Białej, że miasto szczyci się wielowiekową tradycją wielokulturowości i tolerancji. Tymczasem po raz kolejny bryluje w „Brunatnej Księdze”, dokumentującej akty nienawiści na tle rasistowskim i ksenofobicznym. Niektóre haniebne zdarzenia z Bielska-Białej zostały wykorzystane przez najbardziej znanych działaczy skrajnej prawicy, by podsycać nienawiść i szerzyć fake newsy.
Nigdy więcej
Nowa „Brunatna Księga” Stowarzyszenia „Nigdy Więcej” to dokumentacja przejawów agresji wobec mniejszości w latach 2025–2026. Publikacja ukazała się w Międzynarodowym Dniu Walki z Faszyzmem i Antysemityzmem, który upamiętnia rocznicę Nocy Kryształowej, nazistowskiego pogromu z 9 listopada 1938 roku.
– „Brunatna Księga” na ponad 200 stronach opisuje rasistowskie i ksenofobiczne pobicia, mowę nienawiści, akty dyskryminacji, dewastacje cmentarzy i pomników upamiętniających Holokaust, nacjonalistyczne manifestacje, rasistowskie hasła i symbole na stadionach. Dokumentuje treści antyukraińskie, powielające propagandę putinowską i szerzące wrogość wobec uchodźców” – przybliżają dr Anna Tatar i dr hab. Rafał Pankowski, autorzy raportu, od lektury którego włos jeży się na głowie.
Tradycyjnie już wiele wpisów jest poświęconych Bielsku-Białej i nie dotyczą one wyłącznie kibiców klubu TS Podbeskidzie. W raporcie znalazły się też opisy zdarzeń ze Stryszowa i Brzeszcz.
Pożywka dla propagandy
Siedem wpisów o Bielsku-Białej to „zasługa” meczów TSP. Fani bielskiej drużyny od lat – co najwyraźniej nikomu nie przeszkadza – „w centralnych miejscach na trybunach wywieszają baner zachęcający do przemocy motywowanej ideologicznie”. Twórcy raportu wskazują, że hasło „Good night left side” jest często używane przez środowiska neofaszystowskie, a charakterystyczna ilustracja ukazuje agresora, który kopie leżącą na ziemi osobę. Wśród opisanych spotkań znalazły się mecze z 24 listopada 2024 roku, 4 listopada 2024 roku, 15 marca, 4 maja, 23 maja i 28 września 2025 roku oraz 27 lutego 2026 roku.
Bardzo obszerny fragment księgi dotyczy zdarzenia, o którym było głośno w całym kraju. 11 lipca tego roku w autobusie linii nr 8 jeden z pasażerów obrzucił wulgarnymi, ksenofobicznymi wyzwiskami dwie 11-letnie dziewczynki pochodzące z Ukrainy. Mężczyzna wykrzykiwał do nich: „Gówniary wyrosły na naszych pieniądzach. To się skończy niedługo, będziecie wypier…ć tam, na swoją, k…wa, Ukrainę! […] Ty! Ja wiem, gdzie ty mieszkasz! Gdzie mieszkasz? Na Ukrainie. Nie pyskuj, bo nie jesteś, k…wa stąd!”. Coraz bardziej agresywny napastnik naruszył nietykalność cielesną jednej dziewczynki i krzyknął do niej: „Nie dotykać?! A ty co? Sama jesteś ukraińską k…wą. Wypier….j stąd do Ukrainy, k…wo! Wypier…j z tego kraju!”.
13 lipca napastnik – czytamy dalej w raporcie – został zatrzymany przez policję. Okazał się nim 54-letni pracownik Miejskiego Zakładu Komunikacyjnego w Bielsku-Białej. Spółka wydała oświadczenie w tej sprawie: „Nie ma i nie będzie naszej zgody na jakiekolwiek przejawy agresji, przemocy czy dyskryminacji. W związku z tym podjęliśmy decyzję o zakończeniu współpracy z tym pracownikiem. MZK w Bielsku-Białej oraz Miasto Bielsko-Biała stanowczo potępiają wszelkie zachowania motywowane nienawiścią i uprzedzeniami”. Rzecznik Prokuratury Okręgowej w Bielsku-Białej Małgorzata Moś-Brachowska poinformowała, że mężczyzna usłyszał zarzut popełnienia przestępstwa znieważenia z powodu przynależności narodowej trzech obywatelek Ukrainy, w tym dwóch małoletnich, i naruszenia nietykalności cielesnej jednej z nich. Sprawca przyznał się do winy.
Napaść na ukraińskie dziewczynki była szeroko komentowana w mediach. Obok wielu wypowiedzi potępiających przemoc wobec dzieci pojawiły się również komentarze usprawiedliwiające napaść lub w ogóle negujące autentyczność zajścia w Bielsku-Białej. Dla części komentujących zdarzenie to posłużyło jako pretekst do propagowania nienawiści wobec osób z Ukrainy. Oto przykład takich wypowiedzi: – „Jedzie sobie dziecko nie jest to Polskie dziecko, wchodzi starszy człowiek Polski człowiek w Polskim autobusie. Czy mama i tata nie mieli czasu bo polskie darowizny liczyli nauczyć swoje dziecko, że ustępuje się miejsca do siedzenia!”.
Jednak do szerzenia nienawiści i rozsiewania fake newsów zdarzenie to wykorzystali nie tylko anonimowi internauci, ale też znane osobistości świata mediów i polityki. Poseł Konrad Berkowicz (Konfederacja, Nowa Nadzieja) napisał: „Nie. Atak na ukraińską dziewczynę, to nie wina «Brauna, Mentzena, Czarnka». To przede wszystkim wina Zełeńskiego i jego bandy, którzy plują na Polaków i gloryfikują morderców Polaków. To także wina naszych durniów z rządu, którzy kosztem Polaków, oddają bezinteresownie wszystko stronie ukraińskiej. To nie «prawica» nastawia Polaków wrogo do Ukraińców. To robi przede wszystkich strona ukraińska”.
Tomasz Sommer, red. naczelny dwutygodnika „Najwyższy Czas!”, stwierdził: „Widzę wielkie, urzędowe oburzenie na Polaka, który źle się odezwał do ukraińskiej dziewczynki. Trzeba jednak pamiętać, że w czasie zbrodni wołyńskiej Ukraińcy nie tylko się źle odzywali, ale także z miejsca brali na widły. To jednak zasadnicza różnica”. Dodał potem: „No i się wyjaśniło. Zamiast «ksenofobicznego aktu nienawiści» mamy pięćdziesięciolatka, który zwrócił uwagę dwóm nastolatkom za trzymanie nogi na fotelach. Gdy mu odszczeknęły odpalił się jak przeciętny działacz KO czy Lewicy na demonstracjach proaborcyjnych. Usłyszał, że nastolatki zaciągają z ukraińska, więc pojechał w tym kierunku. A jedna z nich, jak klasyczna polska femina, zaczęła go nagrywać i podkręcać, gdy zorientowała się, że może być z tego niezła imba. Kandydaci na męża in spe – radziłbym obchodzić tę pannę szerokim łukiem”. Do tego – zaznaczają twórcy raportu – zamieścił zdjęcie ukraińskiej dziewczynki przerobione przez AI, na którym ona się z zadowoleniem uśmiecha.
Janusz Korwin-Mikke, skrajnie prawicowy polityk, znany z szowinistycznych i prorosyjskich wypowiedzi, wypalił: „Na każdą akcję występuje reakcja. Banda Czworga – pp.Czarzasty, Kaczyński, Kosiniak-Kamysz, Tusk – chcieli zrobić z Polaków «Sługusów Narodu Ukraińskiego» – to Polacy odreagowują. Ofiarą padają nawet 11-letnie Ukrainki. Jeszcze trochę podlizywania się Ukraińcom, a będzie gorzej!”. Tego samego dnia dodał: „No i wyszło na to, że ten niezrównoważony pan, nie był niezrównoważony, tylko sprowokowany przez dwie gówniary, którym wydawało się, że mogą zarzucać nogi na siedzenie, a potem jeszcze pyskować”.
Łukasz Warzecha, publicysta tygodnika „Do Rzeczy”, popisał się taką wypowiedzią: „Na miejscu człowieka, który zwyzywał Ukrainki w Bielsku-Białej, zatrudniłbym dobrego prawnika i zrobił jesień średniowiecza z sempiterny wszystkim tym Myszkom Agresorkom i tym podobnym osobom, które dopuściły się publicznego internetowego linczu na podstawie filmiku, pokazującego zdarzenie pod jednym kątem, przed powstaniem nawet aktu oskarżenia, o wyroku nie mówiąc”.
Prof. dr hab. Stanisław Żerko, pracownik poznańskiego Instytutu Zachodniego oraz Akademii Marynarki Wojennej w Gdyni, członek komitetu wspierającego kandydaturę Karola Nawrockiego na prezydenta RP w wyborach w 2025 roku: „Jak wybaczymy ukraińskim nazistom ludobójstwo, to oni być może wybaczą nam zwyzywanie ukraińskich dziewczynek w autobusie w Bielsku” oraz „Duperela jako główny pocisk kampanii propagandowej całej rządowej i prorządowej machiny medialnej i usłużnych dziennikarzy, by na tym przykładzie obwieścić całemu światu, że w «brunatniejącej» Polsce panują «nastroje pogromowe». Majstersztyk”.
Rafał Otoka-Frąckiewicz, były redaktor naczelny pisma „Uważam Rze Historia” i kandydat do Sejmu w 2015 roku z ramienia Kukiz’15, wypluł z siebie: „Te gówniary z tego autobusu […] to były małe, cyniczne patusiary, wychowane na bezkarności. To nie były małe żuliki, to były patusiary, które robiły to specjalnie. […] Ktoś, kto atakuje starszego pana, jest patusem” oraz „Państwo zamiast Polaków ściąga tutaj w dużej części jakieś odpady z różnych części świata, w których ciągle toczy się wojna”.
Stowarzyszenie „Nigdy Więcej” ze szczegółami opisuje też brutalny atak na obywatela Bangladeszu, do którego doszło 14 lipca w Bielsku-Białej. „Został napadnięty przez dwóch mężczyzn, gdy przechodził w pobliżu jednej z galerii handlowych. Rzucili się na niego, bili go pięściami i kopali. W jego obronie stanęli świadkowie napaści, młodzi ludzie czekający nieopodal na przystanku autobusowym, a także starsza kobieta. Ktoś z nich wezwał policję. Funkcjonariusze pojawili się na miejscu po kilku minutach, lecz nawet w ich obecności napastnicy usiłowali jeszcze atakować Banglijczyka. Policjanci obezwładnili jednego sprawcę, zatrzymali też drugiego, który próbował uciec” – czytamy w „Księdze”.
To zdarzenie dowodzi, że w Bielsku-Białej przede wszystkim trafia się na uczynnych ludzi, a nie nienawistnych bandytów. Poszkodowany mężczyzna, który mieszka i pracuje w Polsce od kilku lat, zamieścił w mediach społecznościowych wpis skierowany do osób, które mu pomogły: „Z całego serca dziękuję młodej kobiecie, młodemu mężczyźnie oraz starszej pani, którzy bez wahania stanęli w mojej obronie. Pomogliście zupełnie obcej osobie. Nigdy nie zapomnę Waszej odwagi i życzliwości. Serdecznie dziękuję również policji w Bielsku-Białej za bardzo szybką reakcję i profesjonalne działanie. (…) W jednym z najtrudniejszych dni mojego życia zupełnie obcy ludzie pokazali mi ogromne serce, odwagę i człowieczeństwo”.
Z drugiej strony, ten atak sprowokował też komentarze wpisujące się w putinowską propagandę. Gdy informacja o tej napaści ukazała się na profilu „Wyborcza.pl Katowice”, pod materiałem pojawiły się wpisy pochwalające napaść, a także komentarze antysemickie i antyukraińskie, na przykład: „Dobrze że mamy normalny naród może nie dopuści do tego co jest na zachodzie”, „Gazeta zydowska w formie jak widze”, „Pomylili z Ukraińcem, z każdym się zdarza, dajcie im spokój”, „I bardzo dobrze”, „Nikt cie tu nie trzyma, jak ci nie pasuje twoja ukraina czeka”…
„Brunatna Księga” pochyla się nad innym atakiem w bielskiej komunikacji miejskiej. 21 października 2025 roku w autobusie jeden z pasażerów zaatakował 12-letniego ciemnoskórego chłopca, Polaka. Obrzucił go rasistowskimi wyzwiskami i opluł. Mężczyzna wysiadł z autobusu i oddalił się. O zdarzeniu powiadomiono policję. Funkcjonariusze podjęli poszukiwania sprawcy napaści. Jak podała Komenda Miejska Policji w Bielsku-Białej, w działaniach operacyjnych pomogła „analiza zapisu z monitoringu miejskiego. Śledczy ustalili ostatecznie tożsamość podejrzanego i zatrzymali go”. Mężczyźnie postawiono zarzut dotyczący publicznego znieważenia osoby z powodu jej przynależności rasowej.
Z terenu Podbeskidzia w niechlubnym raporcie znalazły się pojedyncze wpisy z dwóch gmin. W Brzeszczach, w nocy z 12 na 13 października 2024 roku, w Parku Miejskim mieszkaniec miasta namalował swastykę na bruku alejki znajdującej się przy tablicy upamiętniającej więźniów hitlerowskiego podobozu Jawischowitz – filii KL Auschwitz-Birkenau. Dochodzenie w tej sprawie prowadzili funkcjonariusze z Komisariatu Policji w Brzeszczach. „Mężczyzna został zatrzymany w miejscu zamieszkania. Na podstawie zebranych dowodów został przedstawiony [mu] zarzut propagowania nazizmu. Podejrzany przyznał się do zarzucanego mu czynu” – poinformowała Małgorzata Jurecka, oficer prasowy oświęcimskiej policji. Podobóz Jawischowitz został założony w połowie sierpnia 1942 roku na terenie wsi Jawiszowice. Osadzeni w nim więźniowie pracowali w dwóch zakładach wydobywczych kopalni węgla kamiennego „Brzeszcze”, usytuowanych na terenie miejscowości Brzeszcze i Jawiszowice. Ze względu na liczbę więźniów Jawischowitz należał do największych podobozów Auschwitz: w czerwcu 1944 roku przebywało w nim 2,5 tys. więźniów, głównie Żydów z Polski, Francji, Niemiec, Holandii, Włoch i Węgier.
26 sierpnia 2024 roku Urząd Gminy w Stryszowie (powiat wadowicki) poinformował na Facebooku, że nieznani sprawcy umieścili antysemickie hasła na kilkunastu wiatach przystankowych znajdujących się na terenie gminy. Namalowali między innymi wielkie napisy: „Jeb…ć Żydów”. Nie podano do wiadomości publicznej, czy policja ustaliła sprawców dewastacji – czytamy w raporcie Stowarzyszenia „Nigdy Więcej”.
Śnieżna kula
Jak wskazuje dr Anna Tatar, zdarzenia, które ze zgrozą obserwujemy w Bielsku-Białej, są konsekwencją wieloletniego procesu. Jego źródeł należy szukać między innymi w języku debaty publicznej i sposobie, w jaki politycy kształtują społeczne nastawienie do mniejszości, szczególnie do Ukraińców. – Kiedy przyjrzymy się stosunkowi do mniejszości w Polsce, zwłaszcza do osób z Ukrainy, widać, jak bardzo jest on podatny na polityczne sterowanie. Pokazały to wydarzenia z 2015 roku i dyskusja wokół przyjmowania uchodźców. Choć uchodźcy nie docierali wówczas do Polski, rozpowszechniano nienawistną narrację, że przyjadą do nas „muzułmanie terroryści”. Temat ten został wykorzystany przed wyborami, a wykreowany wówczas przekaz pozostał z nami na dłużej. Zmienił się język debaty publicznej. Sposób mówienia o osobach o ciemniejszym kolorze skóry doprowadził do wzrostu liczby ataków, także na osoby błędnie postrzegane jako muzułmanie. Wcześniej nie dochodziło do tak wielu przypadków agresji fizycznej wobec mniejszości. Źródłem tego wszystkiego był język debaty politycznej. Media społecznościowe pękały w szwach od ksenofobicznych wpisów i filmików, które wystarczyły, by skutecznie straszyć ludzi – mówi przedstawicielka Stowarzyszenia „Nigdy Więcej”.
Dr Tatar przypomina również raport opublikowany przez stowarzyszenie w 2022 roku, poświęcony przekazowi skrajnej prawicy wobec uchodźców z Ukrainy. Był to szczególny moment – w Polsce dominowała wówczas fala solidarności i pomocy, ale równolegle pojawiały się próby jej podważania. – Skrajna prawica, już od pierwszych godzin wojny, podejmowała działania, by zniszczyć rodzące się relacje i więzi. Korwin-Mikke i Braun od samego początku rozpowszechniali teorie spiskowe, zohydzali Ukraińców, przedstawiali ich jako osoby niebezpieczne, nawoływali, by im nie pomagać i nie wpuszczać ich do Polski. Ten przekaz mocno się rozwijał. Nigdy wcześniej, tak jak ostatniego lata, nie odnotowaliśmy tylu napaści na osoby z Ukrainy. Pogarszanie się nastrojów, a później także postaw społecznych, było procesem. Przyczynili się do niego politycy skrajnej prawicy, ale również szerzej rozumianej prawicy – podkreśla.
W ocenie autorki raportu atak na ukraińskie dziewczynki w autobusie komunikacji miejskiej w Bielsku-Białej nie był odosobnionym incydentem, lecz konsekwencją narastającej propagandy nienawiści. – To ukoronowanie tej propagandy. Dorosły człowiek wydziera się na dziewczynkę. Czego musiał się naczytać i nasłuchać, żeby zaatakować dziecko? Zdarzenie w Bielsku-Białej było wyjątkowe pod tym względem, że zobaczyliśmy je oczami tej dziewczynki. Wtedy w Polsce intensywnie dyskutowaliśmy o tym, co się stało i jak to możliwe, że Polacy, którzy wcześniej wykazywali się tak dużą empatią, nagle mogą zachowywać się w ten sposób. Nie potrzebujemy już nawet propagandy z Rosji – ten antyukraiński przekaz rozwija się dalej jak śnieżna kula i pogarsza atmosferę między nami.
Na koniec zwraca uwagę na znaczenie społecznych reakcji na tego rodzaju zdarzenia. W przypadku Bielska-Białej za istotne uważa to, że atak spotkał się z odpowiedzią mieszkańców, władz miasta i lokalnych instytucji. – Ważne jest wsparcie, jakiego pokrzywdzonym udzielają pozostali mieszkańcy i władze – tłumaczy.
Przypomnijmy, że w poprzednich raportach Bielsko-Biała było wytykane palcami za tak podłe czyny, jak niszczenie cmentarzy żydowskich czy ewangelickich. Region, a szczególnie samo miasto, szczyci się przecież tradycją wielokulturowości i tolerancji. Tymczasem od lat musi się zmagać z incydentami, które zupełnie rujnują ten obraz. Co gorsza, obrzydliwe czyny wykorzystuje skrajna prawica, by jeszcze podsycać nienawiść i rozsiewać fałszywe informacje, wpisując się tym samym w cele kremlowskiej propagandy. Pocieszające może być tylko to, że prowokowane przez troglodytów akty przemocy spotykają się z reakcją mieszkańców i instytucji, nie akceptujących ataków na tle ksenofobicznym i rasistowskim.
Pełny raport znajdziesz TUTAJ.
