Kultura to nie koszty ani dekoracja władzy, ale to, co pozwala nam pamiętać, myśleć i być razem – mówiła ministra Marta Cienkowska podczas pierwszej w historii, plenerowej gali wręczenia Dorocznych Nagród Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Wydarzenie odbyło się w Bielsku-Białej, tegorocznej Polskiej Stolicy Kultury, w amfiteatrze Centrum Bajki i Animacji „OKO” przy legendarnym Studiu Filmów Rysunkowych. Wyróżnienia przyznano w 14 kategoriach, a główny laur za całokształt twórczości trafił do rąk wybitnego aktora Janusza Gajosa.
Wydarzenie odbyło się w sobotni wieczór. Oprócz ministry kultury współgospodarzem wydarzenia był prezydent Jarosław Klimaszewski, a na gali pojawiła się również wicemarszałek Joanna Bojczuk.
– Dzisiejsza gala jest momentem, w którym państwo mówi ludziom kultury: widzimy Was i dziękujemy Wam za pracę. Dziękuję tym, którzy dziś odbiorą nagrody, ale także tym wszystkim, których nazwisk dzisiaj nie usłyszymy – artystom, twórcom, animatorom, pracownikom muzeów, teatrów, bibliotek i domów kultury. To wy każdego dnia wykonujecie pracę, której nie da się zrobić ustawą. To Wy jesteście polską kulturą. Państwo nie tworzy kultury – jego rolą jest stworzyć warunki – mówiła ministra Marta Cienkowska.
Janusz Gajos z nagrodą główną
Najważniejsze wyróżnienie wieczoru – nagrodę za całokształt twórczości – otrzymał Janusz Gajos, który podziękował za wyróżnienie na wyświetlonym nagraniu. 87-latek to wybitny aktor filmowy, teatralny i telewizyjny oraz profesor sztuk teatralnych, związany z polską sceną i kinem od ponad 60 lat.
Absolwent legendarnej łódzkiej filmówki zdobył ogromną popularność rolą Janka Kosa w „Czterech pancernych i psie”, by w kolejnych latach stworzyć absolutnie ikoniczne kreacje m.in. w „Przesłuchaniu”, „Ucieczce z kina Wolność”, „Żółtym szaliku” czy „Body/Ciało”. Występował m.in. na deskach Teatru Powszechnego oraz Narodowego, a także w niezapomnianych spektaklach Teatru Telewizji. Artysta jest laureatem licznych nagród, w tym Polskich Nagród Filmowych Orły (w tym za osiągnięcia życia w 2016 roku), doktoratu honoris causa łódzkiej filmówki oraz Złotego Medalu „Zasłużony Kulturze Gloria Artis”.
W kategorii animacja kultury nagrodę otrzymała Joanna Cichocka-Gula. To pomysłodawczyni festiwalu Literacki Sopot i szefowa Goyki 3 Art Inkubatora, która łączy działania literackie ze sztukami wizualnymi.
W dziedzinie teatru nagrodzono Teatr w Stodole w Teremiskach. Scena impresaryjna Fundacji Edukacyjnej Jacka Kuronia od 20 lat działa w Puszczy Białowieskiej, łącząc sztukę z edukacją i podejmowaniem trudnych tematów tożsamości pogranicza, prezentując spektakle dla dorosłych i młodzieży oraz koncerty.
Znalazła skradzione dzieło sztuki
W kategorii ochrona dziedzictwa wyróżnienie odebrała Halina Jucha. W lutym 2023 roku jako osoba prywatna na rynku aukcyjnym rozpoznała „Portret młodej kobiety” Wilhelma Volkharta, skradziony w 1994 roku ze zbiorów Muzeum Narodowego we Wrocławiu. Dzieło wróciło do prawowitego właściciela.
W kategorii film doceniono Natalię Koniarz. Reżyser dokumentu „Silver” opowiada w nim o poruszającej codzienności boliwijskich górników, zdobywając uznanie m.in. na Krakowskim Festiwalu Filmowym.
W dziedzinie tańca nagrodę odebrała Ramona Nagabczyńska. Choreografka i dramaturżka, współzałożycielka Centrum w Ruchu, w swoich cenionych spektaklach, takich jak „Silenzio!” czy „Kocham balet”, odważnie bada konwencje sceniczne oraz kulturowe oczekiwania wobec kobiet.
W kategorii kultura ludowa uhonorowano Ambasadę Muzyki Tradycyjnej, która w niesamowity sposób przybliża tradycyjną muzykę wiejską i umożliwia międzypokoleniowy przekaz żywej kultury.
Nagrodę w kategorii muzyka otrzymała Hania Derej. Młoda kompozytorka, pianistka i dyrygentka ma na koncie ponad 150 kompozycji i dziewięć płyt, zdobywając uznanie w muzyce jazzowej, jak i ilustracyjnej.
Twórcy, animatorzy i mecenasi sztuki
W kategorii literatura nagrodzono Pawła Sołtysa, który zyskał uznanie swoją wyjątkową wrażliwością na język codzienności oraz przejmującymi obrazami Warszawy w książkach takich jak „Mikrotyki” czy „Sierpień”.
W kategorii architektura i przestrzeń nagrodę przyznano pracowni xystudio. Zespół tworzony przez Filipa Domaszczyńskiego, Martę Nowosielską i Dorotę Sibińską projektuje inkluzywne obiekty użyteczności publicznej, w tym Centrum Aktywności Międzypokoleniowej oraz Dom Matki Bożej Serdecznej.
W dziedzinie upowszechnianie kultury wyróżniono Kino Żeglarz w Jastarni. Legendarny, studyjny obiekt prowadzony przez rodzinę Blindow stanowi miejsce integracji wokół kultury na Półwyspie Helskim.
W kategorii kultura cyfrowa nagrodzono studio Yaza Games. Twórcy gier „Inkulinati” oraz „Scriptorium: Master of Manuscripts” łączą średniowieczną ikonografię z nowoczesną, interaktywną rozrywką.
W kategorii sztuki wizualne wyróżniono Anetę Grzeszykowską. Artystka pracująca z fotografią, filmem i rzeźbą w swoich dziełach analizuje tematy tożsamości i cielesności, wystawiając je na całym świecie.
W kategorii mecenas kultury statuetkę odebrał Artur Dela. Przedsiębiorca aktywnie wspiera instytucje muzealne, udostępnia zbiory publiczności i buduje model nowoczesnego mecenatu prywatnego w Polsce.
BARTŁOMIEJ KAWALEC
